قيمت گذاري گاز

 روش هاي مختلفي بر پايه مسايل تئوريك و اصول تجارت براي قيمت گذاري گاز طبيعي در جهان تعريف شده است. البته تنها برخي از روش ها در حال حاضر كاربردي هستند، اما برخي ديگر در مرحله تئوريك باقي مانده اند. در ذيل مهم ترين روش هاي قيمت گذاري گاز در جهان به تفكيك قيد شده است.

قيمت گذاري بر اساس هزينه: در اين روش، قيمت گذاري بر اساس هزينه تمام شده گاز در سر چاه انجام مي شود.

قيمت گذاري بر اساس ارزش: در اين روش قيمت گاز در نقطه احتراق، در مقايسه با هزينه بهترين سوخت جايگزين (به طور معمول توليدات حاصل از تقطير نفت خام) تعيين مي گردد.

قيمت گذاري بر اساس برابرسازي: در اين ديدگاه ارزش حرارتي هر حامل انرژي (اعم از اينكه مربوط به فرآورده هاي نفتي، گاز طبيعي و يا هر منبع ديگر باشد)، يكسان هستند.

قيمت گذاري بر اساس معادل قيمت سر مرز: بر اساس اين مفهوم، كليه گاز وارداتي - صرف نظر از منبع عرضه كننده - در نقطه اي كه وارد شبكه خطوط لوله مي شود، داراي قيمت يكساني خواهد بود. اين روش نخستين بار توسط مقامات فدرال آمريكا جهت احتراز از بررسي و ارزيابي پروژه هاي وارداتي گاز پيشنهاد گرديد.

قيمت گذاري بر اساس هزينه جايگزيني: بر اساس اين مفهوم، صادركنندگان آن دسته از حامل هاي انرژي را كه در طي دوره قرارداد گاز، در دسترس بوده و يا به عنوان سوخت جانشين براي گاز مي توانند مطرح باشند، مدنظر قرار مي دهند. گاز ناشي از زغال سنگ، برق حاصل از زغال سنگ، انرژي هسته اي و يا انرژي خورشيدي از اين زمره مي باشند.

بررسي روند قيمت گذاري گاز طبيعي نشان مي دهد كه قيمت گاز طبيعي - به استثناي قيمت LNG صادراتي - در بسياري موارد كمتر از قيمت ساير انرژي هاي جايگزين (نفت خام و فرآورده هاي نفتي) بوده است.

تجارت گاز نسبت به تجارت نفت از دو ويژگي خاص شامل 1) وابستگي شديد صادركنندگان و واردكنندگان به يكديگر به دليل نبود فرصت ذخيره سازي حداقل براي دوره قرارداد و 2) ريسك بالاي سرمايه گذاري، برخوردار است. با توجه به اين دو ويژگي خاص، بايستي قيمت ها در قراردادها به گونه اي تنظيم شوند كه ضمن حفظ امنيت عرضه گاز، قيمت اين فرآورده با تغييرات احتمالي در قيمت ساير سوخت ها به ويژه سوخت هاي رقيب، به گونه اي تغيير يابد كه منافع عرضه كنندگان حفظ گردد.

غالب صادركنندگان گاز تمايل دارند كه قيمت گاز صادراتي آنها حداقل معادل ارزش بازاري نفت خام باشد، زيرا اين امر مشوقي جهت گسترش طرح هاي توسعه اي گاز خواهد بود. به همين دليل در كشورهاي اروپايي، شاخص قيمت هاي LNG آسيا و اقيانوسيه بر اساس قيمت هاي نفت خام محاسبه مي شود. اين مسأله حتي براي ژاپن و اندونزي هم صادق است.

اما اين شرايط اكنون در حال تغيير است. شاخص قراردادهاي منعقد شده ميان انگلستان (به عنوان واردكننده) و هلند و نروژ (به عنوان توليدكننده)، قيمت هاي بازار اسپات (Spot) انگلستان است. امروزه بازارهاي اسپات بخش مهمي از تجارت بين المللي نفت خام و فرآورده هاي پتروشيمي را دربردارند. اين بازارها با تغيير دادن روند تجارت، زمينه اي را فراهم مي آورند كه هزينه فرصت دارايي هاي بلا استفاده، به خوبي مشاهده شود. به دليل اين كه اين بازارها، قيمت هاي جاري را مشخصي مي كنند، بنگاه ها و فعالان اقتصادي به راحتي تغييرات كوچك در ارزش دارايي هاي خود را مشاهده كرده و براي عرضه به اين بازارها، تصميم هاي لازم را مي گيرند. خريداران نيز در اين بازارها به راحتي قيمت پيشنهادي عرضه كننده را با قيمت بازار اسپات مقايسه مي كنند. گفتني است، در بازارهاي اسپات، قراردادهاي معين، نقدي ارزش گذاري مي شوند.

 ساختار قيمت گذاري گاز در اروپا و ژاپن

در اروپا و ژاپن، رقابت به صورت گاز با گاز است و ميان قيمت هاي گاز و قيمت هاي فرآورده هاي نفتي، حداقل در كوتاه مدت ارتباطي وجود ندارد و عرضه- تقاضاي گاز تنها بر اساس قيمت گاز تعيين مي شود. با وجود چنين حالتي، قيمت هاي نفت و گاز هنوز با هم ارتباط دارند. در اين ميان، امكان جانشيني نفت خام، قيمت سوخت هاي نفتي و امكانات فني مصرف كننده ها براي تغيير دادن سوخت ها، در زمره عواملي هستند كه در بلندمدت بر قيمت گاز تأثير مي گذارند. در انگلستان نيز بازار گاز با قيمت گاز عمده فروشي قاره اي ارتباط دارد. البته در تعيين اين قيمت، ارتباط قراردادها با نفت، تأثيرگذار است.

 ساختار قيمت گذاري در آمريكاي شمالي

در سال هاي اخير روند آزادسازي قوانين تجارت گاز در منطقه آمريكاي شمالي به ويژه ايالات متحد آمريكا، به ميزان قابل ملاحظه اي گسترش يافته است، به طوري كه اين كشور اكنون با به كار بردن قوانين بازار آزاد و رقابت كامل، داراي يكي از كامل ترين سازوكارها براي قيمت گذاري گاز است. قيمت گذاري گاز در اين بازار بر اساس قيمت برخي مراكز منسجم عرضه ( Hubs) انجام مي شود. يكي از مشهورترين آنها Henry Hub در لوئيزينياي شمالي مستقر است. عوامل مؤثر بسيار زيادي بر قيمت گذاري گاز در Henry Hub تأثير مي گذارد و اين امر تأثير قابل ملاحظه اي بر قيمت عرضه گاز به مصرف كنندگان نهايي خواهد داشت.

به گزارش واحد تحقيقات ماهنامه <اقتصاد ايران>، بازارهاي آتي(Futures) به صورتي فزاينده در آمريكا - و به تدريج در جهان - نقش پررنگ تري در قيمت گذاري گاز ايفاء مي كنند. هم اكنون قراردادهاي آتي گاز (Natural Gas Futures) در بورس تجارت نيويورك (NYMEX) مورد معامله قرار مي گيرند. بورس نفت لندن (IPE /ICE) نيز به معاملا ت آتي گاز مبادرت مي ورزد.

 چشم انداز قيمت گاز طبيعي

در بلندمدت انتظار مي رود تقاضاي گاز طبيعي در قياس با ساير منابع سوختي، افزايش چشمگيري داشته باشد. لذا پيش بيني مي شود در آينده، روند صعودي قيمت هاي گاز طبيعي ادامه داشته باشد.

 منبع : www.iraneconomics.net

میثم محمودی